- พังผืดเป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่เกิดขึ้นผิดปกติในร่างกาย ทำให้กล้ามเนื้อ ข้อต่อ หรืออวัยวะยึดติด ส่งผลให้เคลื่อนไหวลำบากและเกิดอาการปวด
- อาการของพังผืดคือมักจะรู้สึกตึง แข็ง หรือมีแรงดึงบริเวณที่เกิดพังผืด อาจปวดหรือคลำเจอก้อนใต้ผิวหนัง และข้อหรือกล้ามเนื้อเคลื่อนไหวได้จำกัด
- รักษาพังผืดได้ด้วยการกายภาพบำบัด การนวด การใช้ยา หรือฉีดยา และในกรณีรุนแรงอาจต้องผ่าตัดเพื่อตัดพังผืดออก พร้อมการฟื้นฟูหลังรักษาเพื่อป้องกันการเกิดซ้ำ
รู้ไหมว่าอาการปวด ตึง หรือขยับร่างกายติดขัด อาจไม่ใช่แค่เมื่อยธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณของ ‘พังผืด’ ที่เกิดจากการสะสมของเนื้อเยื่อผิดปกติ ส่งผลให้เกิดอาการปวด ตึง และเคลื่อนไหวติดขัด โดยเฉพาะบริเวณข้อต่อ เช่น ไหล่ เข่า หรือมือ หากปล่อยไว้อาจทำให้ข้อติดและเคลื่อนไหวลำบากมากขึ้น
พังผืดคืออะไร อันตรายไหม?
พังผืดคือเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อซ่อมแซมหรือปกป้องบริเวณที่ได้รับบาดเจ็บ เช่น จากการอักเสบ การผ่าตัด หรือการบาดเจ็บเรื้อรัง โดยปกติเนื้อเยื่อเกี่ยวพันจะช่วยยึดอวัยวะและกล้ามเนื้อให้ทำงานประสานกัน เมื่อเกิด “พังผืด” เนื้อเยื่อเหล่านี้จะหนา แข็ง และยึดติดผิดปกติ ทำให้การเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อหรือข้อต่อลดลงต่างจากเนื้อเยื่อปกติที่มีความยืดหยุ่นและสามารถเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ
หากเกิดพังผืดอาจทำให้รู้สึกตึง เจ็บ หรือเคลื่อนไหวลำบากในบริเวณที่เกิดขึ้น ปล่อยไว้นานอาจส่งผลต่อการใช้งานของอวัยวะหรือข้อต่อ และบางกรณีอาจต้องได้รับการรักษาจากแพทย์เฉพาะทาง เช่น การทำกายภาพบำบัด หรือการผ่าตัดแก้พังผืด เพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและลดอาการเจ็บปวดให้กลับมาเป็นปกติอีกครั้ง
พังผืดเกิดจากอะไร?
หลายคนที่เป็นพังผืดอยู่แล้วเกิดความสงสัยว่าพังผืดเกิดจากอะไร? สาเหตุที่แท้มาจากไหน? พังผืดเกิดจากการซ่อมแซมเนื้อเยื่อของร่างกายที่ทำงานผิดปกติ ทำให้มีการสร้างเนื้อเยื่อเกี่ยวพันมากเกินไป จนเกิดการยึดรั้งกล้ามเนื้อ ข้อต่อ หรืออวัยวะต่างๆ ทำให้เคลื่อนไหวลำบากและมีอาการปวดตามมา ซึ่งสาเหตุที่ทำให้เกิดพังผืดมีหลายสาเหตุ ดังนี้
บาดแผลหรือการผ่าตัด
หลังการผ่าตัดหรือเกิดบาดแผล ร่างกายจะกระตุ้นกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ โดยสร้างคอลลาเจนและเนื้อเยื่อใหม่เข้ามาทดแทนส่วนที่เสียหาย หากกระบวนการนี้ทำงานมากเกินไป หรือเกิดการอักเสบในระหว่างฟื้นตัวจะทำให้เกิดพังผืดสะสมบริเวณแผลผ่าตัด เช่น บริเวณช่องท้อง ข้อไหล่ หรือข้อมือ ส่งผลให้เกิดอาการเจ็บและเคลื่อนไหวได้ไม่สะดวก
อักเสบเรื้อรัง
ภาวะการอักเสบที่เป็นต่อเนื่อง เช่น เส้นเอ็นอักเสบ ข้ออักเสบ หรือกล้ามเนื้ออักเสบเรื้อรัง จะทำให้ร่างกายสร้างพังผืดขึ้นเพื่อปกป้องและซ่อมแซม แต่เมื่อเกิดบ่อยหรือไม่หายขาด พังผืดจะหนา แข็ง และยึดเกาะกับเนื้อเยื่อรอบข้าง ทำให้บริเวณนั้นแข็งตึง เคลื่อนไหวได้ยาก และมีอาการปวดเรื้อรัง
การบาดเจ็บจากกล้ามเนื้อหรือเอ็น
เมื่อกล้ามเนื้อหรือเอ็นฉีกขาดจากการใช้งานหนัก อุบัติเหตุ หรือการออกกำลังกายที่ผิดท่า ร่างกายจะสร้างพังผืดขึ้นเพื่อซ่อมแซมบริเวณที่บาดเจ็บหากไม่ได้รับการฟื้นฟูหรือยืดกล้ามเนื้ออย่างเหมาะสม พังผืดจะสะสมจนเกิดการยึดรั้ง ทำให้ข้อติด ขยับลำบาก และปวดเมื่อเคลื่อนไหว โดยเฉพาะบริเวณหัวไหล่ หลัง หรือเอ็นร้อยหวาย
พังผืดในอวัยวะภายใน
พังผืดในอวัยวะภายในอาจเกิดจากการอักเสบ การติดเชื้อ หรือหลังผ่าตัดในช่องท้อง เช่น การผ่าตัดไส้ติ่ง มดลูก หรือลำไส้ พังผืดอาจยึดอวัยวะต่างๆ เข้าด้วยกัน เช่น ลำไส้ติดกับผนังช่องท้อง ส่งผลให้เกิดอาการแน่นท้อง ปวดท้องเรื้อรัง ท้องอืด หรือแม้แต่ลำไส้อุดตันในกรณีรุนแรง พังผืดในอุ้งเชิงกรานยังอาจทำให้มีบุตรยากในผู้หญิงได้
ความผิดปกติของกระบวนการสร้างเนื้อเยื่อ
บางคนมีความผิดปกติทางพันธุกรรมหรือระบบซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่ทำงานมากเกินไป เช่น โรค Dupuytren’s contracture ที่ทำให้เกิดพังผืดหนาใต้ผิวหนังฝ่ามือ ส่งผลให้นิ้วค่อยๆ งอเข้าหาฝ่ามือ หรือโรคพังผืดในปอดที่ทำให้หายใจติดขัด ทั้งที่ไม่ได้เกิดจากการบาดเจ็บหรืออักเสบโดยตรง
การฉายรังสีหรือสารเคมีบางชนิด
ผู้ที่ได้รับการฉายรังสีรักษา เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง อาจเกิดพังผืดบริเวณที่ได้รับรังสี เนื่องจากรังสีทำลายเซลล์และกระตุ้นการอักเสบของเนื้อเยื่อ ทำให้ร่างกายซ่อมแซมมากเกินไป นอกจากนี้การสัมผัสสารเคมีบางชนิดในระยะยาว เช่น สารพิษจากอุตสาหกรรม ก็อาจกระตุ้นให้เกิดพังผืดในอวัยวะต่างๆ ได้เช่นกัน
ผลกระทบของพังผืดต่อร่างกาย
พังผืดไม่ได้ส่งผลเพียงแค่ความรู้สึกปวดหรือตึงเท่านั้น แต่ยังอาจกระทบต่อการทำงานของร่างกายในหลายส่วน ทั้งภายนอกและภายใน หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจทำให้การเคลื่อนไหวติดขัด หรือเกิดความผิดปกติของอวัยวะได้ ดังนี้
- ผลต่อกล้ามเนื้อและข้อ ทำให้ข้อติด เคลื่อนไหวได้จำกัด ปวดตึง หรือเกิดแรงดึงที่กล้ามเนื้อ หากปล่อยไว้นานอาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือเสียสมดุลการเคลื่อนไหว
- ผลต่ออวัยวะภายใน พังผืดอาจยึดอวัยวะให้ติดกัน เช่น ลำไส้ มดลูก หรืออัณฑะ ทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรัง แน่นท้อง ระบบย่อยอาหารทำงานผิดปกติ หรือมีภาวะมีบุตรยากในบางกรณี
หากมีอาการปวดตึง เคลื่อนไหวติดขัด หรือปวดเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุควรเข้ารับการตรวจและรักษาโดยแพทย์เฉพาะทาง เพื่อวินิจฉัยและฟื้นฟูอย่างเหมาะสมก่อนที่พังผืดจะลุกลามหรือส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน